Lactulose

Lactulose is een niet-opneembare twee-suiker (disacharide) bestaande uit de twee enkelvoudige suikers D-galactose en fructose. Het komt niet in de natuur voor en moet dus synthetisch worden geproduceerd. Lactulose wordt gebruikt bij constipatie en leverencefalopathie. Het wordt oraal ingenomen bij constipatie en oraal of rectaal bij lever-encefalopathie.

Lactulose werd voor het eerst gekarakteriseerd en vervaardigd in 1929. De geneeskrachtige werking ervan werd iets later ontdekt en beschreven door de Oostenrijkse chemicus Friedrich Petuely. Lactulose wordt medicinaal gebruikt sinds ongeveer de jaren 1950. Het geneesmiddel staat op de lijst van essentiële geneesmiddelen van de Wereldgezondheidsorganisatie.

Farmacodynamica

Constipatie

Lactulose kan niet worden opgenomen in de menselijke dunne darm en wordt niet afgebroken door menselijke enzymen, zodat de stof onveranderd het spijsverteringskanaal passeert. Lactulose is osmotisch actief en trekt water aan in het darmlumen. Dit leidt tot een zachtere en gemakkelijker uit te scheiden ontlasting. Een ander laxerend effect wordt veroorzaakt door de fermentatie van lactulose door darmbacteriën in de dikke darm. Daarbij worden osmotisch actieve en peristaltisch stimulerende stoffen gevormd (bv. acetaat), maar ook methaan, dat soms tot winderigheid kan leiden.

Lever encefalopathie

In de dikke darm wordt lactulose ook door de bacterieflora omgezet in zuren, vooral melkzuur en azijnzuur. Deze veroorzaken verzuring van de darminhoud (verhoging van de H+-concentratie in de darm). Dit bevordert de vorming van het niet-opneembare ammoniumion (NH+4) uit ammoniak (NH3), waardoor NH3 niet vanuit de dikke darm in het bloed terechtkomt. Over het geheel genomen vermindert dit de ammoniakconcentratie in het plasma. Lactulose is derhalve doeltreffend bij de behandeling van hepatische encefalopathie, die wordt bevorderd door verhoogde NH3-plasmaspiegels.

Farmacokinetiek

Na orale toediening wordt minder dan 3% van de toegediende dosis in de dunne darm geabsorbeerd. De resterende lactulose komt in de dikke darm terecht, waar het gedeeltelijk wordt gemetaboliseerd. Zelfs na metabolisering is de absorptie van onveranderde lactulose en zijn metabolieten via de dikke darm echter verwaarloosbaar. Lactulose wordt in wezen alleen in de dikke darm gemetaboliseerd door de daar aanwezige saccharolytische bacteriën. De stof wordt met name afgebroken in melkzuur en kleine hoeveelheden azijnzuur en mierenzuur. Gebleken is dat de renale uitscheiding van de geabsorbeerde lactulosefractie ongeveer 3% bedraagt en doorgaans minder dan 24 uur duurt. Het grootste deel van de niet-geabsorbeerde lactulose wordt uitgescheiden in de ontlasting. Vanwege de lage absorptie zijn er geen betrouwbare waarden voor halfwaardetijd, plasma-eiwitbinding, klaring en verdelingsvolume van de stof.

Bijwerkingen

Veel voorkomende bijwerkingen van lactulose zijn buikkrampen, darmgeluiden en winderigheid. Ongewone bijwerkingen zijn misselijkheid en braken, hypokaliëmie met spierzwakte, constipatie en hartritmestoornissen.

Toxicologische gegevens

LD50, rat, oraal: 18,16 g/kg