Hoe de gevolgen van de klimaatcrisis onze gezondheid bedreigen

Levensbedreigende extreme weersomstandigheden komen steeds vaker voor. De veranderende weersomstandigheden worden steeds geschikter voor de verspreiding van infectieziekten en het ontstaan van nieuwe ziekten en zoönosen (bv. Sars-CoV-2). Van 1951-1960 tot 2012-2012 is de kans op overdracht van knokkelkoorts met 12% toegenomen en de klimatologische geschiktheid voor de overdracht van malaria met ongeveer 30%.

In de afgelopen 10 jaar is wereldwijd 29% meer landoppervlak gedurende ten minste één maand per jaar getroffen door extreme droogte dan in de periode 1951-1960, waardoor het aantal dagen met een zeer tot zeer hoog brandrisico tussen de millenniumwisseling en de afgelopen vier jaar met 61% is toegenomen.

Voedselzekerheid

Hitte en droogte hebben het oogstseizoen van maïs, rijst en granen in 2021 wereldwijd verkort. Talloze extreme weersomstandigheden gingen gepaard met massale vernietiging van gewassen. Door de toenemende ernstige droogte van de afgelopen decennia worden steeds meer mensen getroffen door drinkwatertekorten en inmiddels kunnen bijna honderd miljoen mensen zich minder goed voeden dan in de periode van 1981 tot 2010. Het aantal ondervoede mensen, dat tussen 2019 en 2020 al op ongeveer 800 miljoen wordt geschat, zal dit jaar naar verwachting met nog eens 7 tot 13 miljoen toenemen. De oorlog van Rusland tegen Oekraïne, die beide goed zijn voor een groot deel van de wereldwijde tarwe- en maïsexport, verergert de voedselonzekerheid nog door aanbodtekorten en verder stijgende voedselprijzen.

Gezondheidszorg

Tegelijkertijd staan de gezondheidsstelsels onder druk van de gevolgen van de coronapandemie. De gezondheidsstelsels hebben meer middelen nodig voor alle onderdelen van de zorg en een betere voorbereiding op de gevolgen van de klimaatverandering. Er is behoefte aan een uitbreiding en herstructurering van de gezondheidszorg, waarbij tegelijkertijd rekening wordt gehouden met klimaatneutraliteit.

Afhankelijkheid van kolen, gas en olie

De belangrijkste bevinding van het verslag van dit jaar is dat de voortdurende afhankelijkheid van fossiele brandstoffen de gezondheidseffecten van de gelijktijdige crises waarmee de wereldbevolking wordt geconfronteerd, verergert.

De afhankelijkheid van fossiele brandstoffen en de vertraagde invoering van en ongelijke toegang tot schone energie drukken op particuliere huishoudens door de voortdurend stijgende energieprijzen, waardoor de energiearmoede gestaag toeneemt. Bovendien worden miljoenen mensen blootgesteld aan luchtverontreiniging door brandstoffen die schadelijk zijn voor de gezondheid.

Ondanks deze gezondheidsrisico's blijven regeringen en bedrijven voorrang geven aan fossiele brandstoffen en blijven zij deze met honderden miljarden dollars per jaar subsidiëren, aldus het Lancet Countdown Report. Deze bedragen zouden vergelijkbaar zijn met, en in sommige gevallen zelfs hoger liggen dan, de totale begrotingen voor gezondheidszorg. Door het stijgende energieverbruik bereikte de energiegerelateerde CO2-uitstoot in 2021 een recordhoogte en boekten olie- en gasbedrijven vorig jaar recordwinsten. Tegelijkertijd is er echter een gebrek aan financiering voor een rechtvaardige en gezondheidsbevorderende energietransitie.

In 2022 is het 30 jaar geleden dat het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering werd ondertekend. Daarin zijn de landen overeengekomen om klimaatverandering en de schadelijke gevolgen daarvan voor de gezondheid en het welzijn van de mens te voorkomen, maar zinvolle maatregelen die de meeste van deze klimaateffecten kunnen voorkomen of tot een minimum beperken, zijn nauwelijks gevolgd, aldus de auteurs van het rapport. Integendeel, speculeren de deskundigen, het huidige beleid zet het wereldklimaat op koers voor een catastrofale stijging met 2,7°C tegen het einde van de eeuw, de koolstofintensiteit van het mondiale energiesysteem is slechts met minder dan 1% gedaald sinds het Raamverdrag van de VN werd opgericht, en de mondiale elektriciteitsproductie wordt nog steeds gedomineerd door fossiele brandstoffen, terwijl hernieuwbare energiebronnen slechts 8,2% van het mondiale totaal uitmaken.

Het rapport, dat sinds 2015 wordt gepubliceerd, benadrukte dit jaar dat het voortzetten van dit beleid de wereld naar een consequentere warmere toekomst leidt met fatale gevolgen voor de gezondheid.

Er is hoop.

Ondanks alle verergerende crises is er een kans om de ergste gevolgen van de klimaatverandering te voorkomen en zo een gezondere, veiligere en rechtvaardigere toekomst mogelijk te maken.

Een belangrijke rol is weg van fossiele brandstoffen, waardoor 1,2 miljoen doden per jaar kunnen worden voorkomen door een betere luchtkwaliteit. Van groot belang is de verschuiving naar hernieuwbare energiebronnen om veerkrachtigere energienetten op te bouwen en de energiearmoede terug te dringen. Ondanks het nog ontoereikende totale aanbod van schone energie, bereikte het in 2020 een recordhoogte en in 2021 ging meer dan 80% van de investeringen in elektriciteitsopwekking naar koolstofvrije energiebronnen.

Door steden groener en leefbaarder te maken kan de lichamelijke en geestelijke gezondheid van mensen worden verbeterd, en door aanpassing aan het klimaat kunnen gezondheidsstelsels zich beter voorbereiden op extreme weersomstandigheden en klimaatgerelateerde ziekte-uitbraken.

Een andere focus zou moeten liggen op koolstofarme en plantaardige diëten, die zouden leiden tot meer groente- en fruitconsumptie en een lagere consumptie van rood vlees en zuivelproducten.

De media-aandacht voor gezondheid en klimaatverandering neemt elk jaar toe, de publieke betrokkenheid bij de gezondheidsaspecten van klimaatverandering neemt toe, en zelfs een groot deel van de wereldleiders vestigde de aandacht op klimaatverandering en gezondheid, bijvoorbeeld tijdens het algemene debat van de VN in 2021. Dit toegenomen bewustzijn moet nu dringend worden omgezet in actie om de gezondheid en het overleven van de wereldbevolking te waarborgen.

Conclusie

Voor het Lancet Countdown Report van dit jaar onderzochten onderzoekers van over de hele wereld de gevolgen van de klimaatcrisis voor de gezondheid en welke voordelen klimaatactie zou kunnen opleveren voor de gezondheid van de wereldbevolking. Uit het verslag van dit jaar blijkt dat de gevolgen van de klimaatcrisis snel erger worden en dat de gezondheid van iedereen wordt bedreigd door de voortdurende afhankelijkheid van fossiele brandstoffen. Volgens de Lancet leidt deze afhankelijkheid tot klimaatverandering en verergert zij tegelijkertijd de andere crises van het moment, en terwijl regeringen blijven vertrouwen op en subsidies verstrekken voor gezondheidsbedreigende fossiele brandstoffen, wordt het duidelijk dat het niet lukt om prioriteit te geven aan de financiering van een gezonde toekomst. Onmiddellijke bevordering en uitvoering van bestaande en nieuwe klimaatmaatregelen is nodig om de ergste gevolgen van klimaatverandering te voorkomen en een gezondere, veiligere en rechtvaardigere toekomst te creëren.