Methotrexaat

Methotrexaat is een zogenaamd foliumzuuranalogon. Foliumzuur, ook wel vitamine B9 genoemd, is een essentieel bestanddeel bij de celdeling. Methotrexaat heeft een sterke structurele gelijkenis met foliumzuur en kan daarom enzymen remmen die normaal foliumzuur binden. Methotrexaat wordt gebruikt voor de behandeling van tumoren en ter bestrijding van reumatoïde artritis. Methotrexaat wordt in bijna alle doseringsvormen toegediend en is alleen op recept verkrijgbaar.

Farmacodynamica

Methotrexaat interfereert met processen van celdeling en ontsteking. Door zijn structurele gelijkenis bindt methotrexaat zich met een hogere affiniteit aan enzymen voor foliumzuur en blokkeert deze. Dit remt de nieuwe synthese van DNA in de cellen en dus ook de celdeling. Dit heeft een bijzonder effect op tumorcellen die zich snel delen. Methotrexaat wordt gebruikt tegen reumatoïde artritis in veel lagere doses dan bij de behandeling van tumoren. Methotrexaat verrijkt ATP in de intercellulaire ruimten en onderdrukt de ontsteking.

Farmacokinetica

Methotrexaat heeft een biologische beschikbaarheid tussen 60-90%. De hoogste plasmaconcentratie wordt na ongeveer 2 uur bereikt en de gemiddelde plasma-eiwitbinding is ongeveer 50%. Methotrexaat wordt in geringe mate afgebroken in de lever. Meer dan 80% van de dosis wordt onveranderd in de urine uitgescheiden. De eliminatiehalfwaardetijd bedraagt 5-6 uur bij lage doses. Door de hogere dosering bij de behandeling van tumoren verandert deze tijd in ongeveer 8-15 uur.

Interacties

Probenecid kan de eliminatie van methotrexaat vertragen, wat kan leiden tot snel toxische plasmaspiegels. Colestyramine kan een averechts effect hebben en de werkzaamheid verminderen. Interacties kunnen ook optreden met NSAID's (niet-steroïde anti-inflammatoire geneesmiddelen).

Bijwerkingen

De mogelijke bijwerkingen zijn leverbeschadiging, vatbaarheid voor infecties, longaandoeningen, maag- en darmklachten, haaruitval, stoornissen in de vorming van sperma en eicellen, nierbeschadiging en CNS-stoornissen. De bijwerkingen zijn vaak ernstiger bij hogere doses.

Toxicologische gegevens