Manisch-depressieve ziekte (bipolaire affectieve stoornis)

Beschrijving

Degenen die manisch-depressief zijn, schommelen tussen "zo blij" en "zo verdrietig" zijn. De fasen van depressie en manie wisselen elkaar af. Het scala aan emoties omvat alles wat menselijkerwijs mogelijk is, van de diepste eenzaamheid tot euforie.

Omdat de stemming tussen twee polen schommelt, wordt de term bipolaire affectieve stoornis gebruikt.

Het aantal episoden varieert van persoon tot persoon. Tussen twee episodes zijn de patiënten volledig gezond en symptoomvrij.

Ongeveer 1% van de bevolking lijdt aan deze aandoening, vrouwen en mannen in ongeveer gelijke aantallen.

De eerste episode treedt meestal op tussen de leeftijd van 20 en 30 jaar.

In familie- en tweelingstudies zijn erfelijke factoren vastgesteld. Tot nu toe werd een combinatie van verschillende genen en milieu-invloeden verdacht voor het ontstaan van bipolaire affectieve stoornis.

Er zijn veel aanwijzingen dat de regulatie en distributie van neurotransmitters (boodschapperstoffen) in de hersenen verstoord zijn. Bij de behandeling met geneesmiddelen wordt daarom getracht een gecontroleerde afgifte van b.v. serotonine, noradrenaline of dopamine te bewerkstelligen.

Drugs kunnen ook manisch-depressieve toestanden veroorzaken. Zoals cortisone, methylfenidaat, Parkinson en epilepsie medicijnen. Drugs zoals alcohol, marihuana, cocaïne of LSD kunnen ook triggers zijn.

Volgens zeldzame gevallen treden de symptomen ook op na hersenletsel.

Depressieve fase

• Neerslachtigheid, hopeloosheid
• Listeloosheid
• (slaapstoornissen, vooral in de tweede helft van de nacht
• Verlies van eetlust en dus gewicht
• Stijve gezichtsuitdrukkingen en gebaren
• Suïcidale gedachten

Euforische fase

• Verheven stemming
• Meer drive en energie
• Verminderde behoefte aan slaap
• Agressie, prikkelbaarheid
• Verhoogde zintuiglijke waarneming, hallucinaties
• Impulsiviteit
• Roekeloosheid, overschatting van jezelf
• Verhoogd zelfvertrouwen
• Lage remmingsdrempel

Er zijn geen testen beschikbaar om deze aandoening te bevestigen. De diagnose wordt echter, meestal zonder problemen, gesteld op basis van de karakteristieke stemmingsveranderingen. Informatie zoals de familiegeschiedenis kan zeer nuttig zijn.

De arts neemt een gedetailleerde anamnese af en vraagt naar vroegere ziektes, uitlokkende gebeurtenissen en conflicten in het gezin of op het werk.

Vooral na de leeftijd van 40 jaar moeten verdere onderzoeken volgen om hersen- of stofwisselingsziekten uit te sluiten.

• Neurologisch onderzoek
• Bloedonderzoek (schildklier, lever, nieren, mineralen, vitamine B12)
• ECG (elektrocardiogram)
• EEG (elektro-encefalogram)
• MRT (magnetische resonantie beeldvorming)

Het is van essentieel belang informatie te verstrekken over alle recentelijk ingenomen geneesmiddelen, aangezien deze niet kunnen worden uitgesloten als triggers.

Naast een adequate behandeling is ook terugvalprofylaxe van groot belang.

Acute depressieve fase

In het geval van een milde depressie is praattherapie meestal voldoende. Deze behandeling kan worden ondersteund door de toediening van antidepressiva, die in de volgende groepen kunnen worden ingedeeld:

• selectieve serotonine heropname remmers
• Noradrenaline heropname remmers
• Tricyclische en tetracyclische antidepressiva
• MAO-remmers (mono-amino-oxidase)
• Moderne neuroleptica

De keuze van het juiste geneesmiddel hangt af van leeftijd, gewicht, persoonlijke voorkeur en bijkomende ziekten. De keuze van het juiste geneesmiddel hangt af van leeftijd, gewicht, persoonlijke voorkeur en bijkomende ziekten. In ernstige gevallen, vooral in combinatie met suïcidale gedachten, kan opname in een ziekenhuis nuttig zijn.

Manische fase

De euforische fasen worden gewoonlijk behandeld met neuroleptica, lithiumzouten of valporinezuur. Maar omdat uitgesproken manici het inzicht missen van een noodzakelijke behandeling, wordt behandeling in een psychiatrische inrichting vaak noodzakelijk.

Langdurige therapie

Manische of depressieve episoden kunnen worden voorkomen door langdurige lithiumtherapie. Aangezien regelmatige controle zeer belangrijk is in deze behandelingsstrategie, is een nauwe vertrouwensrelatie en samenwerking tussen arts en patiënt een eerste vereiste.

Preventieve therapieën met anti-epileptica zoals carbamazepine, topiramaat of valproïnezuur zijn minder goed getest of bewezen.

Een regelmatig leven is ook heel belangrijk, want manische episoden kunnen ook worden uitgelokt door onvoldoende slaap.

Begeleidende psychotherapie wordt sterk aanbevolen, maar hierover moet individueel worden beslist.

Met een consequente en langdurige behandeling kan een einde worden gemaakt aan depressieve en manische fasen.

De nu sterk verbeterde medicamenteuze en psychotherapeutische behandelingen zijn bewezen door studies, evenals de verminderde bijwerkingen. Patiënten kunnen zich beter concentreren op hun werk en hun sociale omgeving.

Toch blijft een nauwe samenwerking tussen patiënt en arts onontbeerlijk. Dit levert voordelen op zoals tijdige herkenning van recidieven en een precieze behandeling op lange termijn.

Als behandeling faalt, worden manisch-depressieve personen ernstig beperkt in hun dagelijks en beroepsleven. Vergeleken met gezonde mensen, hebben zij een aanzienlijk hoger zelfmoordcijfer.