Irritatie van de heupzenuw (ischias)

Ischias is de term voor pijn en ongemak veroorzaakt door irritatie van de heupzenuw. Meestal worden de klachten beschreven als acute doffe, drukkende of trekkende pijnen in het ruggebied, die zich uitbreiden van de achterkant van het dijbeen tot in het been en vanuit het heiligbeen lijken te komen. Hierbij moet onderscheid worden gemaakt tussen spit (lumbago), waarbij de pijn uitsluitend in de rugstreek tot uiting komt.

De oorzaken van irritatie van de ischiaszenuw kunnen zeer verschillend zijn, maar zijn voornamelijk te wijten aan diverse ziekten, alsmede mechanische druk op de zenuwen en/of ontsteking.

In de meeste gevallen ligt de oorsprong direct in de zenuwwortels in het ruggenmerg. De ischiaszenuw kan vooral geïrriteerd raken door de volgende factoren:

Ischiaszenuwirritatie kan verschillende soorten klachten veroorzaken, maar deze hangen meestal af van de plaats van de zenuwirritatie, en niet van de onderliggende ziekte die de ischias veroorzaakt.

Een andere vorm van ischiaszenuwirritatie is irritatie van meerdere zenuwwortels in het gebied van de wervelkolom. In dit geval is de pijn in het been beperkt tot een strookvormig gebied, wat in medisch jargon ook wel radiculaire pijn wordt genoemd (Lat.: Radix=wortel). Deze pijn treedt vooral op aan de achterkant van het boven- en onderbeen, en aan de voetzool en de buitenkant van de voet.

Vaak komt echter ook pseudoradiculaire pijn voor. Dit is de term voor pijn die niet precies gelokaliseerd kan worden. In dit geval ligt de oorzaak in de kleine wervelgewrichten. Deze kunnen een verkeerde stand hebben of tekenen van slijtage vertonen (facetsyndroom). Een andere oorzaak kan echter ook liggen in een verkeerde stand van het sacroiliacale gewricht (iliosacraal gewricht) of in spanning in de omliggende spieren.

In het algemeen houden de symptomen van ischias verband met het type en de ernst van het zenuwletsel. Een plotseling begin van pijn na beweging wordt vaak gemeld.

Bij licht zenuwletsel:

• doffe, kloppende pijn
• De pijn verspreidt zich van de onderrug naar de voet
• Pijn vaak slechts aan één kant van het lichaam
• Beperkte beweging bij het opstaan
• De pijn wordt het meest acuut gevoeld in de ochtend en na lange periodes van rust
• Niezen, hoesten, liggen, zitten of staan verhogen het pijngevoel
• Lopen vermindert het pijngevoel

Bij matig zenuwletsel:

• Jeuk of tintelingen in het gebied van de billen en benen
• Gevoel van zwakte in het getroffen beengebied
• Gevoelloosheid in het getroffen been

Bij ernstig zenuwletsel:

• Ernstige stoornissen bij het plassen of poepen met gevoelloosheid

Bij ischialgie als gevolg van een hernia

• Pijn die een trekkend of scheurend gevoel kan veroorzaken
• Pijn die wordt verergerd door hoesten, niezen of persen en uitstraalt naar het been
• Een gevoelsstoornis in delen van het been, zoals gevoelloosheid of "formicatie".
• Beperking van sommige spiergroepen door verlamming - bijvoorbeeld het onvermogen van sommige patiënten om op hun tenen te staan.

In ernstige gevallen:

• Mictiestoornissen (d.w.z. verstoring van de blaaslediging) of moeilijkheden bij het ledigen van het rectum.

Er zij echter op gewezen dat niet elke hernia gepaard gaat met irritatie van de heupzenuw en daarmee gepaard gaande pijn. Computergestuurde tomografie (CT) kan worden gebruikt om bij oudere mensen asymptotische en onopgemerkte hernia's op te sporen.

Bij ischias door de ziekte van Lyme

• Ernstige, schietende pijnen 's nachts
• Verlamming van enkele of meerdere spiergroepen van de benen

Zelden:

• Gevoelsstoornissen en bijbehorende gevoelloosheid en branderig gevoel.

1. anamnese

Voorafgaand aan een neurologisch onderzoek moet de medische voorgeschiedenis van de patiënt worden afgenomen. Dit maakt het gemakkelijk om de diagnose ischiaszenuw irritatie veroorzaakt door bijvoorbeeld een hernia te stellen. Bijzondere aandacht moet worden besteed aan houdingsafwijkingen, verlies van gevoeligheid en verlamming.

2. beeldvormingsprocedures

Er worden röntgenfoto's van de wervelkolom gemaakt om een nauwkeuriger beeld te krijgen.

Om een hernia als oorzaak te diagnosticeren, wordt meestal een computer- of magnetische resonantietomografie gemaakt. In sommige gevallen kan deze zelfs de plaats aanwijzen waar de hernia op de zenuwwortel drukt. Voor de zekerheid kan een beeld met contrastvloeistof van het wervelkanaal en de zenuwwortelkanalen (myelogram of myelo-CT of myelo-MR) worden gemaakt.

Discografie is tegenwoordig een vrij ongebruikelijke methode. Hierbij wordt het contrastmiddel rechtstreeks in het gebied van de tussenwervelschijven toegediend.

3. neurologisch onderzoek

Een elektromyogram (EMG) kan worden gebruikt om de plaats van zenuwbeschadiging vast te stellen. Deze procedure kan ook worden gebruikt om de duur en de omvang van de zenuwbeschadiging in te schatten.

4. diagnostiek van bloed en zenuwvloeistof

Als de behandelend arts een ontstekingsziekte of een infectie met herpes zoster of Borrelia als oorzaak vermoedt, wordt meestal een bloedonderzoek verricht. In dit geval kan ook een ruggenmergvloeistofonderzoek (CSF-onderzoek) nodig zijn.

Algemene maatregelen

De eerste prioriteit bij de behandeling van ischialgie is het verlichten van de huidige pijn. Acute pijn kan worden tegengegaan met een ontlastende houding, bijvoorbeeld een trapsgewijs bed. Door de benen omhoog te leggen, liefst in een hoek van 90 graden, kan de belasting van de ischiaszenuw worden verminderd. Het is belangrijk om ondanks de pijn regelmatig te blijven bewegen, omdat gebleken is dat volledige bedrust de genezing van de pijn belemmert en de pijn eerder vergroot en chronischer maakt. Patiënten moeten leren dat lichamelijke activiteit veilig is voor het verloop van de ziekte en zoveel mogelijk moet worden volgehouden.

In het algemeen zijn de vooruitzichten op genezing van ischiaszenuwirritatie zeer goed. Conservatieve therapie voor hernia's doet de pijn meestal verdwijnen. Bij chirurgische ingrepen moeten de voor- en nadelen met de patiënt worden besproken.

Spontane genezing van ischiaszenuwirritatie door drukbelasting of postoperatieve ingrepen is vaak zeer goed, hoewel het enkele maanden kan duren. Postpartum ischiaszenuwirritatie geneest ook meestal binnen enkele weken.

Ischiaszenuwirritatie veroorzaakt door de Borrelia-bacterie kan zeer goed worden behandeld met antibiotica. In dit geval kan de pijn al na 5 dagen verbeteren. Veel patiënten klagen echter zes maanden later nog steeds over pijn. Zelden kan gordelroos irritatie van de heupzenuw veroorzaken. Ook in dit geval is de kans op herstel zeer groot. Bij een ongunstige afweer kan ook een langdurige pijnstoornis optreden. Toenemende leeftijd is ook een risicofactor. Patiënten boven de 70 jaar krijgen vaak postzosterische neuralgie, die gekenmerkt wordt door een plotselinge stekende pijn.

De rugspieren versterken

Dit kan door middel van spiertraining en fysiotherapie , die bijvoorbeeld in een rugschool worden aangeboden.

Ergonomische maatregelen op de werkplek

De werkplek moet rugvriendelijk worden ingericht door rechtop zitten mogelijk te maken met de juiste afstand tot de computer, tafel en toetsenbord. Ook moet de houding tijdens het werk herhaaldelijk worden gecorrigeerd.

Vermijd overgewicht

Overgewicht belast de rug en daarom is gewichtsreductie aan te raden om rugpijn te voorkomen.

Correct tillen van zware lasten

• De last mag nooit met gestrekte armen worden opgetild. U moet hurken en de last met gebogen armen optillen.
• Lasten mogen ook nooit ver van het lichaam worden gedragen.
• Het is raadzaam het gewicht gelijkmatig over het lichaam te verdelen, zodat het lichaam niet slechts aan één kant wordt belast.
• Indien mogelijk moet het dragen van zware lasten in het algemeen worden vermeden en alleen in de meest dringende gevallen worden gedaan.

Versterking van het immuunsysteem

Het risico van zenuwwortelziekten veroorzaakt door virussen zoals de ziekte van Lyme of gordelroos kan worden verminderd door het immuunsysteem te versterken. Een evenwichtige voeding rijk aan groenten en fruit, een evenwichtige gemoedstoestand en duursporten in de frisse lucht dragen hiertoe bij. Een vaccinatie beschermt ook tegen het waterpokkenvirus (herpes zoster-virus), dat gordelroos veroorzaakt.