- Spijsverteringsstoornissen
- Bloedarmoede
- Winderigheid
- Diarree
- Gevoel van volheid
- Pijn onder het middenrif
- Virussen, bacteriën en schimmels
- Allergieën
- Ziekte van Crohn
- Alcohol of medicijnen
- Gal reflux
- Auto-immuunziekten
- Helicobacter pylori
- Stress
- Runner's maag
- maagstimulerende middelen
- Pijnstiller
- mechanische irritaties
- Voedselvergiftiging
- Overmatig alcohol- en tabaksgebruik
- Grote hoeveelheden koffie
- slechte voeding
Advertentie
Basis
Gastritis, ook wel maagslijmvliesontsteking genoemd, is een ontstekingsgerelateerde beschadiging van het maagslijmvlies(lat. tunica mucosa gastrica), waarbij, afhankelijk van de variatie, oppervlakkige tot diepere veranderingen kunnen optreden in het klierweefsel.
Afhankelijk van het verloop van de ziekte wordt een onderscheid gemaakt tussen acute en chronische gastritis. Deze laatste ontwikkelt zich meestal geleidelijk en manifesteert zich soms laat met vrij aspecifieke symptomen. Chronische gastritis wordt in principe onderverdeeld in drie types, die verschillen in hun oorzaken.
Oorzaken
Type A - Auto-immuun gastritis | |
Ontwikkeling | Bij auto-immuunziekten produceert het menselijke immuunsysteem antilichamen tegen lichaamseigen cellen of celbestanddelen. In het geval van auto-immuun gastritis zijn antilichamen tegen een zuurvormend eiwit (H+/K+-ATPase) van de maagdarmcellen en/of intrinsieke factor bekend. Maagvestibulaire cellen zijn cellen in het maagslijmvlies die verantwoordelijk zijn voor de productie van zoutzuur (een bestanddeel van maagsap, HCl) en intrinsieke factor (een eiwit voor de absorptie van vitamine B12 in de dunne darm). De ontsteking die wordt veroorzaakt door de auto-antilichamen leidt tot het afsterven van de maagslijmvliescellen en atrofie van het maagslijmvlies. Helicobacter pylori-bacteriën, die anders worden geassocieerd met type B gastritis, kunnen ook betrokken zijn bij de ontwikkeling van type A gastritis. |
Frequentie | Auto-immuun gastritis is de zeldzaamste vorm van chronische gastritis, met 3-6% van alle gevallen. Het kan een erfelijke component hebben en treft bijna uitsluitend Noord-Europeanen of Scandinaviërs. |
Type B - Bacteriële gastritis | |
Oorsprong | Type B gastritis wordt veroorzaakt door de bacterie Helicobacter pylori, die van mens tot mens wordt overgedragen. |
Frequentie | Type B gastritis maakt ongeveer 80-90% uit van alle chronische gastritis en is het meest voorkomende subtype. Het aantal getroffenen neemt correlatief toe met de leeftijd, naarmate de H. pylori-besmetting toeneemt. Er zijn nauwelijks gevallen onder de 20 jaar. |
Type C - Chemische gastritis | |
Ontwikkeling | Type C gastritis wordt veroorzaakt door een chemisch-reactieve irritatie van de maag. Dit kan bijvoorbeeld worden veroorzaakt door niet-steroïde anti-inflammatoire geneesmiddelen (NSAID's), zoals ibuprofen, acetylsalicylzuur, naproxen of diclofenac. Het gebruik ervan remt de vorming van het weefselhormoon prostaglandine, dat verantwoordelijk is voor de vorming van maagslijm en maagzuurneutraliserende stoffen. Andere stoffen zoals nicotine en alcohol en, in zeldzamere gevallen, reflux (terugvloeiing) van gal kunnen ook verantwoordelijk zijn voor type C gastritis. |
Frequentie | Ongeveer 10-15% van alle chronische gastritis is een chemische gastritis. |
Speciale vormen
- Gastritis bij chronische ontstekingsziekten zoals de ziekte van Crohn
- Gastritis bij systemische ziekten zoals sarcoïdose of amyloïdose
- Lymfocytaire gastritis: gastritis met typische histologische veranderingen, geassocieerd met coeliakie of H. pylori.
- Eosinofiele gastritis: deels geassocieerd met allergieën zoals tarwe, koemelk of soja.
- Infectieuze gastritis veroorzaakt door bacteriën, schimmels en virussen: bijvoorbeeld miltvuur, Candida spp. en herpes simplex virus.
Symptomen
Chronische ontsteking van het maagslijmvlies veroorzaakt vaak geen of onkarakteristieke gastro-intestinale klachten. Acute gastritis met bijbehorende symptomen is mogelijk in de context van chronische gastritis.
Type A |
|
Type B | Gastritis type B veroorzaakt geen specifieke symptomen. Er is echter een verhoogd risico op:
|
Type C | Dit type gastritis vertoont ook alleen aspecifieke symptomen die lijken op die van acute gastritis. Mogelijke complicaties zijn maagbloedingen en maagzweren. |
Diagnose
- Medische voorgeschiedenis
Tijdens de anamnese (vragen naar de medische voorgeschiedenis) kan informatie over leefgewoonten, eerdere ziekten en medicijngebruik aanwijzingen geven voor chronische gastritis. - Lichamelijk onderzoek
De volgende stap is het onderzoeken van de buikstreek. Palpatie van de buik kan een mogelijke drukpijn uitlokken, die door zijn lokalisatie ook een belangrijke aanwijzing kan zijn voor mogelijke andere ziekten. Palpatie van de lever en milt kan ook induraties onthullen. Daarnaast luistert de arts naar de darmgeluiden met een stethoscoop (auscultatie). Door op de buik te kloppen kunnen ophopingen van lucht of vocht worden geregistreerd. - Endoscopie
Een gastroscopie kan worden uitgevoerd om chronische gastritis duidelijk op te sporen. Via de mond wordt een buis met een camera in de maag ingebracht. Vaak zijn visueel zichtbare veranderingen in het maagslijmvlies al een aanwijzing voor gastritis. Tijdens een biopsie kunnen ook weefselmonsters worden genomen met een kleine tang. Deze monsters kunnen worden onderzocht op infectieuze agentia of celveranderingen om een diagnose te stellen of gevaarlijkere ziektebeelden, zoals maagkanker of maagzweren, uit te sluiten. De bacterie H. pylori wordt ook meestal opgespoord door middel van een biopsie. - Ademtest of bloed-/kolentest
Om een infectie met Helicobacter pylori vast te stellen, kan de ziekteverwekker ook worden opgespoord met speciale tests. De kiem kan worden opgespoord met een ademtest, ontlastingstest of bloedtest. Bloedonderzoek naar specifieke antilichamen kan wijzen op auto-immuun gastritis (type A). Een vitamine B12-tekort of een daaruit voortvloeiende pernicieuze anemie kan ook wijzen op chronische gastritis.
Therapie
Type A | Er bestaat nog geen manier om de oorzaak van auto-immuun gastritis te behandelen. Als er een vitamine B12-tekort is, moet de vitamine worden vervangen (vaak voor de rest van het leven van de patiënt). Als er H. pylori wordt gevonden, moet deze worden uitgeroeid (zie hieronder). | ||||
Type B | De eerste stap bij bacteriële gastritis is de uitroeiing van Helicobacter pylori. Er zijn verschillende behandelingsschema's die worden geselecteerd op basis van resistentie en individuele factoren:
Als de therapieën niet succesvol zijn, moet er getest worden op antibioticaresistentie. | ||||
Type C |
|
Ondersteunende maatregelen
Alle aanbevelingen die gelden voor acute gastritis kunnen ook de symptomen van chronische gastritis verlichten. Dit zijn bijvoorbeeld een licht dieet, het vermijden van koffie, alcohol en nicotine, stressvermindering en voldoende vochtinname.
Prognose
Chronische gastritis kan enkele weken tot jaren duren. Afhankelijk van de oorzaak kan chronische gastritis ook genezen zonder complicaties.
De prognose hangt af van het type gastritis:
- Auto-immuun gastritis (type A) kan niet genezen worden, maar veroorzaakt meestal weinig symptomen. Mensen met gastritis moeten meestal de rest van hun leven vitamine B12 slikken. Controles zijn erg belangrijk omdat er een verhoogd risico is op maagkanker.
- Bij bacteriële gastritis (type B) is het succespercentage van eradicatietherapie voor Helicobacter pylori 80-90%. Ook hier worden controles aanbevolen, omdat het risico op maagkanker, MALT-lymfoom en maag- of duodenale zweren verhoogd is.
- Chemisch reactieve gastritis (type C) heeft een zeer goede kans op herstel. Zodra de oorzaak is weggenomen, geneest de ontsteking van het slijmvlies normaal gesproken snel en zonder complicaties.
Erosies (oppervlakkige afwijkingen van het maagslijmvlies met een intacte maagwand) in acute of chronische vorm zijn ook mogelijk. Ze zijn het symptoom van verschillende beschadigingen of ziekten, maar de precieze oorzaak blijft meestal onontdekt.
Om maagcarcinomen in een vroeg stadium op te sporen en te behandelen, worden bij chronische gastritis regelmatige gastroscopieën aanbevolen.
Preventie
Een algemeen bewuste omgang met alcohol, nicotine en pijnstillers vermindert het risico op het ontwikkelen van chronische gastritis.
Als pijnstillers gedurende een lange periode worden ingenomen, wordt aanbevolen dat risicopatiënten tegelijkertijd een protonpompremmer (PPI) nemen.
Auteur
Olivia Malvani, BSc
Student voedingswetenschappen
Als studente voedingswetenschappen schrijft zij tijdschriftartikelen over actuele medisch-farmaceutische onderwerpen en combineert deze met haar persoonlijke belangstelling voor preventieve voeding en gezondheidsbevordering.
Auteur
Dr. med. univ. Bernhard Peuker, MSc
Dokter
Bernhard Peuker is docent en medisch adviseur bij Medikamio en werkt als arts in Wenen. Zijn werk is gebaseerd op zijn klinische kennis, praktijkervaring en wetenschappelijke passie.
Redactionele principes
Alle informatie is afkomstig van gecontroleerde bronnen (erkende instellingen, specialisten, studies van gerenommeerde universiteiten). Wij hechten veel waarde aan de kwalificatie van de auteurs en de wetenschappelijke onderbouwing van de informatie.