Arteriosclerose (verharding van de slagaders)

Beschrijving

Wanneer slagaders (arteriën) aan de binnenkant afzettingen hebben die leiden tot verharding en vernauwing, wordt dit aderverkalking genoemd (ook wel vasculaire calcificatie genoemd).

Dit effect wordt veroorzaakt door vetafzettingen in de wanden van de bloedvaten. Als gevolg daarvan nemen zowel de elasticiteit als de vaatdiameter af, wat de bloedstroom belemmert.

De kans op een beroerte of hartaanval door afsluiting van de slagaders neemt toe. Circulatiestoornissen van de benen (perifeer arterieel vaatlijden, of PAVK) komen ook vaak voor.

Het risico op het ontwikkelen van aderverkalking neemt toe met de leeftijd. Witte bloedcellen kunnen vanuit het bloed in de vaatwanden terechtkomen en daar geoxideerd (d.w.z. verhard) LDL-cholesterol opnemen dat in het bloed aanwezig is. Dit worden schuimcellen genoemd, die een ontstekingsreactie in de vaatwanden veroorzaken.

Als gevolg van de ontstekingsreactie worden witte bloedcellen aangetrokken door groei- en ontstekingsfactoren. Deze kunnen zich ook afzetten in de vaatwand en aanleiding geven tot zogenaamde arteriosclerotische plaques (schuimcellen), die omgeven zijn door een kapsel van bindweefsel.

Door deze kalkafzettingen worden de binnenbekleding en de wand van de slagaders nauwer en stijver. Als het bindweefselkapsel scheurt, hopen de bloedplaatjes zich daar op, wat een trombus kan vormen die het bloedvat verder vernauwt.

Er bestaat een risico op vasculaire occlusie (trombose) en als gevolg daarvan een hartaanval.

In principe maakt aderverkalking deel uit van het natuurlijke verouderingsproces. Als het echter vroeg begint, kunnen vele factoren, waarvan vele onbekend zijn, de oorzaak zijn.

Bekende risicofactoren voor vroege atherosclerose:

• Dieet: hoog cholesterolgehalte in het bloed en zwaarlijvigheid door overmatig vet en calorierijk voedsel.
• Zwaarlijvigheid: het resultaat van een jarenlang ongezond dieet.
• Gebrekaan lichaamsbeweging: Lichaamsbeweging in voldoende hoeveelheden helpt de bloeddruk en het cholesterolgehalte te verlagen, en verhoogt tegelijkertijd de insulinegevoeligheid van de spiercellen.
• Mannelijk geslacht: lage niveaus van vrouwelijke geslachtshormonen en dus minder bescherming.
• Erfelijke aanleg: Erfelijke factoren spelen waarschijnlijk een rol bij atherosclerose door familiaire accumulatie.
• Tabaksgebruik: bestanddelen van rook bevorderen de vorming van onstabiele plaques (kunnen openbreken).
• Hoge bloeddruk: de binnenwanden van de bloedvaten worden direct beschadigd door hypertensie.
• Hoogcholesterolgehalte: de vorming van plaques wordt bevorderd door een hoog LDL-gehalte.
• Diabetes mellitus: indien slecht gecontroleerd, beschadigen de hoge bloedsuikerspiegels bij diabetes de bloedvaten.
• Leeftijd: na een bepaalde leeftijd krijgt iedereen te maken met aderverkalking, zij het in verschillende mate.

Afzettingen in de slagaders alleen veroorzaken geen symptomen. Alleen een aanzienlijke vernauwing leidt tot de ontwikkeling van symptomen. De precieze symptomen hangen af van welke bloedvaten zijn aangetast.

• Hersenen: Een beroerte met hemiplegie is mogelijk.
• Hart: Angina pectoris (vernauwing van het hart), hartfalen (hartinsufficiëntie) of een hartaanval kunnen optreden.
• Aorta: de verzwakte vaatwand kan zich ontwikkelen tot een aorta-aneurysma (uitgezette aorta).
• Nieren: Arteriosclerotische veranderingen in de niervaten leiden meestal tot hypertensie (hoge bloeddruk) of zelfs nierfalen.
• Benen, bekken: Pijn kan optreden bij intensieve inspanning, later ook na korte afstanden in het beloop van perifeer arterieel occlusief ziektebeeld. Bij mannen kan vasoconstrictie zelfs leiden tot impotentie.

Om een risicoprofiel te kunnen opstellen, zal de behandelend arts een anamnese afnemen. Hij zal in detail naar uw levensstijl vragen, vooral op de volgende gebieden:

• Roken
• Voldoende beweging, sport (wat, hoe vaak)
• Eetgewoonten, voorkeursvoedsel en vetten
• Familiaire ziekten (hartaanvallen, beroertes, diabetes mellitus)

Na een bloedonderzoek worden het cholesterolgehalte en het bloedsuikergehalte beoordeeld. Ook de bloeddruk, het gewicht en eventueel de tailleomtrek worden onderzocht.

De plaats van een mogelijke arteriosclerotische verandering wordt beoordeeld door een meer gedetailleerd verhoor. De behandelend arts let vooral op indicaties van:

• CHD - coronaire hartziekte
• pAVK - perifere arteriële occlusieve ziekte
• Aorta aneurysma - uitgezette aorta
• Beroerte
• Verkalkte nierslagaders
• Impotentie

Afhankelijk van de resultaten van de ondervraging zullen verdere onderzoeken volgen, bv. angiografie of Doppler-sonografie om vernauwingen aan te tonen.

Levensstijl

Arteriosclerose kan niet genezen worden, maar wel voorkomen. Zelfs als er al aderverkalking bestaat, kan de progressie ervan positief worden beïnvloed door veranderingen in levensstijl en medicatie. Regressie van de plaques door dieet en lichaamsbeweging is alleen mogelijk in de vroege stadia.

Studies hebben ook aangetoond dat de progressie van atherosclerose kan worden afgeremd door cholesterolverlagende geneesmiddelen (CSE-remmers of statines, cholesterolresorptieremmers) en bloeddrukverlagende geneesmiddelen (ACE-remmers).

Het bloedlipidengehalte kan worden verbeterd, d.w.z. verlaagd, door thylesters van omega-3-zuur, fibraten of nicotinezuur.

Chirurgie

In geval van levensbedreigende verkalkingen zijn chirurgische ingrepen mogelijk voor de behandeling. Er worden verschillende procedures gebruikt, afhankelijk van het type en de omvang van de vasculaire verandering.

Bypass: Met behulp van een lichaamseigen bloedvat (meestal uit de kuit) of een vaatprothese (meestal Gore-Tex) wordt de bloedstroom om het vernauwde gebied heen geleid. Hij hecht zich aan een vrij gedeelte van de slagader, boven de vernauwing, en wordt daarachter weer aangesloten.

Percutane transluminale angioplastiek (ballondilatatie): bij deze procedure wordt een kleine, ballonachtige katheter via de bloedbaan in het vernauwde bloedvat geschoven en opgeblazen. Dit verwijdt het bloedvat en herstelt de vrije bloedstroom.

Bij een nieuwe vernauwing kan een zogenaamde stent, een gaasachtig draadnet, worden ingebracht, dat het bloedvat permanent openhoudt.

De prognose hangt grotendeels af van hoe uitgesproken de atherosclerose is en waar deze zich bevindt. De levensstijl is ook een belangrijke factor.

In het algemeen geldt: hoe minder risicofactoren, hoe beter de vooruitzichten.

Plaques in het beginstadium kunnen nog terugkomen. Om dit te bereiken moet het cholesterolgehalte aanzienlijk worden verlaagd en moet de verhouding tussen HDL (goed) en LDL (slecht) cholesterol verbeteren. Dit kan bijvoorbeeld worden bereikt door duursporten.

Een gezonde levensstijl is een eerste vereiste, vooral in het geval van gevorderde aderverkalking. Afzien van tabak, meer lichaamsbeweging en een evenwichtige, vetbewuste voeding kunnen de prognose aanzienlijk verbeteren.

Indien onbehandeld en zonder verandering van levensstijl kan aderverkalking leiden tot een beroerte, hartaanval, nierfalen of perifere arteriële occlusieve aandoeningen, afhankelijk van de omvang en lokalisatie.

Afhankelijk van de individuele risicofactoren kan iedereen arteriosclerose voorkomen.

• Stop met roken. Zoek hulp bij uw huisarts of een programma om te stoppen met roken.
• Eet gezonder. Eet veel groenten, weinig vet en gevarieerd. Vermijd verzadigde vetten (bv. dierlijke vetten) en transvetten (bv. gefrituurde, gebakken, gehydrogeneerde plantaardige vetten).
• Vermijd overgewicht. Als je overgewicht hebt, doe je je lichaam goed door een paar kilo af te vallen.
• Oefening. Doe meer aan sport en duursport, zelfs een dagelijkse wandeling van 30 minuten helpt.
• Bestaande ziekten zoals diabetes mellitus, hoog cholesterolgehalte of hoge bloeddruk consequent aanpakken. Alleen een duurzame en regelmatig gecontroleerde therapie zal u ten goede komen.