Natrium hyaluronaat

Hyaluronzuur is een polysacharide die overal in het lichaam voorkomt, meer bepaald een glycosaminoglycaan. Het bestaat uit zich herhalende disacharide-eenheden van urinezuur, is lineair en heeft zure eigenschappen. Hyaluronzuur is een hoofdbestanddeel van de extracellulaire matrix van gewervelde dieren, met name van het bindweefsel, dat zich tussen de huidcellen bevindt en deze vult en ondersteunt. Tot 50.000 disachariden kunnen elkaar opvolgen en vormen zo grote geladen structuren met een hoge moleculaire massa. Door hun lading hebben zij een zeer hoge polariteit, waardoor zij grote hoeveelheden water kunnen opnemen en dus ook volume kunnen geven. Deze eigenschappen beïnvloeden de biochemische functies in het lichaam aanzienlijk.

Zij worden ook vaak gebruikt voor cosmetische en therapeutische doeleinden.

Toepassingen en indicaties

In cosmetica is hyaluronzuur een onmisbaar bestanddeel, vooral in schoonheidsproducten zoals crèmes, omdat het de huid weerstand geeft en bijdraagt tot het behoud van de structurele en weefselspanning. In sommige crèmes dient het ook om rimpels enigszins te verminderen, maar niet om ze blijvend glad te strijken, omdat het alleen de bovenste huidlagen bereikt en niet verder kan doordringen tot de diepere. Omdat het grote hoeveelheden watermoleculen kan binden, voorziet het de huid van vocht en heeft het dus een hydraterend effect; daarom wordt het ook vaak gebruikt in vochtinbrengende crèmes. Door grote hoeveelheden water te binden, zwelt het op en wordt de huid strakker.

Naast crèmes wordt hyaluronzuur ook gebruikt in de esthetische geneeskunde om borsten of lippen vorm te geven.

Verder is hyaluronzuur commercieel verkrijgbaar in vele doseringsvormen zoals ampullen, gels, oogdruppels of capsules voor orale toediening als voedingssupplement.

Hyaluronzuur wordt ook gebruikt in allerlei medische preparaten en geneesmiddelen. Zo bevatten sommige neussprays en oogdruppels hyaluronzuur, dat voorkomt dat het neusslijmvlies of het oog uitdroogt. In reinigings- en onderhoudsoplossingen voor contactlenzen vormt het een duurzame traanfilm op het oog na het inbrengen, zonder het zicht te belemmeren.

Therapeutisch wordt hyaluronzuur gebruikt als natriumzout (natriumhyaluronaat) in de vorm van injectieoplossingen voor de behandeling van artrose (gewrichtsslijtage). Dit is een degeneratieve gewrichtsziekte waarbij schade optreedt aan het gewrichtskraakbeen. Het gewrichtskraakbeen, dat als een beschermende en elastische laag op de uiteinden van de botten zit, slijt weg totdat in de loop van de ziekte bot tegen bot schuurt, wat leidt tot pijn en immobiliteit van de getroffen persoon. Met behulp van injectieoplossingen wordt hyaluronzuur rechtstreeks in de ruimten tussen de gewrichten geïnjecteerd om de functie van het versleten gewrichtskraakbeen over te nemen en als schokdemper te fungeren. Het beschermt het gewrichtskraakbeen ook tegen verdere afbraak en verlicht de pijn door een beschermende laag te vormen.

De spuit met de injectieoplossing (Hyalarat®) wordt volgens voorschrift van een arts eenmaal per week in het aangetaste gewricht geïnjecteerd.

Geschiedenis

Hyaluronzuur werd in 1934 door de artsen Karl Meyer en John Palmer van de Columbia University in New York voor het eerst geïsoleerd uit de vloeistof van runderogen, en vanaf dat moment werd het in detail bestudeerd. Deze vloeistof, die toen nog onbekend was, was doorzichtig maar glasachtig. Ook konden zij al vroeg uronzuur identificeren als bestanddeel van deze oplossing, en daarom gaven zij het de naam "hyaluronzuur", wat uit het Grieks vertaald wordt als glas (hyalos) en urone (een afkorting voor hyaluronzuur).

Aanvankelijk kon de stof alleen uit dierlijke bronnen worden verkregen. Pas in de jaren 2000 was het mogelijk om het uit bacteriën te synthetiseren, waardoor het risico op bijwerkingen sterk verminderde en het mogelijk werd hyaluronzuur in cosmetica te gebruiken.

Farmacodynamiek/werkingsmechanisme

Hyaluronzuur is een natuurlijke verbinding die in het lichaam voorkomt en dienovereenkomstig veel verschillende eigenschappen heeft, die voornamelijk te danken zijn aan zijn structuur. Zo heeft het waterbindende, gladmakende, volumineuze en wondhelende eigenschappen en dus veelzijdige fysiologische functies.

Het komt vooral voor in het bindweefsel in de gewrichtsvloeistof (synovia), waar het door zijn werking als smeermiddel zorgt voor een wrijvingsvrije beweging van de gewrichten. Door zijn viscositeit hecht het zich aan het kraakbeen en kan het zich aanpassen aan de verschillende mechanische invloeden. Zowel in de huid als in het glasachtig lichaam van het oog is het door zijn vermogen om grote hoeveelheden water te binden niet alleen verantwoordelijk voor het vasthouden van vocht, maar ook voor de drukbestendigheid, omdat water niet kan worden samengedrukt.

Hyaluronzuur kan in verschillende vormen voorkomen, afhankelijk van het aantal disacharide-eenheden dat elkaar opvolgt. De natuurlijke vorm in het lichaam is langketenig en heeft een hoge moleculaire massa (hoogmoleculaire hyaluronzuren).

Voor cosmetische doeleinden worden echter verbindingen met een kortere keten en een lagere moleculaire massa gesynthetiseerd, de zogenaamde laagmoleculaire hyaluronzuren, die beter en dieper in de huid kunnen doordringen en dus een beter effect hebben.

Bij het ouder worden neemt het natuurlijke hyaluronzuur in het lichaam af, zodat men dan zijn toevlucht neemt tot allerlei formuleringen en voedingssupplementen.

Farmacokinetiek

Hyaluronzuur wordt in het lichaam afgebroken door hyaluronidases; de resulterende metabolieten worden dan ofwel hergebruikt ofwel uitgescheiden via de nieren.

Oraal ingenomen hyaluronzuur wordt slecht geabsorbeerd vanwege het hoge moleculaire gewicht.

Interacties

Interacties zijn niet bekend.

Contra-indicaties en voorzorgsmaatregelen

• Bij overgevoeligheid voor hyaluronzuur of een ander bestanddeel van de formulering mag de injectievloeistof niet worden gebruikt.
• Hyalarat® mag niet worden gecombineerd met andere werkzame stoffen die intra-articulair (in de gewrichtsholte) worden aangebracht, aangezien hierover onvoldoende ervaringsberichten bestaan.

Bijwerkingen

Tijdens of na de injectie van Hyalarat® kunnen pijn, een warmtegevoel, roodheid of zwelling optreden. Ook kunnen in het gebied van het behandelde gewricht prikkende effusies optreden, die helder tot geelachtig troebel zijn. Deze komen vaker voor bij patiënten die al een kniegewrichtsuitvloed hebben. Dit kan dan leiden tot stopzetting van de behandeling.

In zeer zeldzame gevallen zijn algemene allergische reacties mogelijk, zoals koorts, koude rillingen, oedeem, kortademigheid, hartkloppingen, bloeddrukdaling en zelfs instorting van de bloedsomloop of anafylactische shock. In dergelijke gevallen moet Hyalarat® onmiddellijk worden gestaakt!

Voor het overige zijn bijwerkingen grotendeels onbekend, aangezien de stof ook van nature in het menselijk lichaam voorkomt en daarom goed zou moeten worden verdragen.

Zwangerschap en borstvoeding

Er zijn onvoldoende studies verricht bij zwangere vrouwen of vrouwen die borstvoeding geven.