Natriumbicarbonaat

Natriumbicarbonaat, beter bekend als bakpoeder, is een zout dat bestaat uit een natriumkation (Na+) en een bicarbonaatanion (HCO3-). Natriumbicarbonaat is een witte kristallijne vaste stof. Het heeft een licht zoute, alkalische smaak.

Gebruik en indicaties

Natriumbicarbonaat wordt gebruikt voor de behandeling van metabole acidose die kan optreden bij ernstige nierziekte, ongecontroleerde diabetes, circulatiestilstand door shock of ernstige dehydratie, extracorporale circulatie, hartstilstand en ernstige primaire melkzuursyndroom. Daarnaast is natriumbicarbonaat aangewezen bij ernstige diarree, die vaak gepaard gaat met aanzienlijk verlies van elektrolyten. Het wordt ook gebruikt voor de behandeling van bepaalde drugsvergiftigingen, waaronder barbituraatvergiftiging, salicylaatvergiftiging en methanolvergiftiging.

Geschiedenis

Het woord "natriumbicarbonaat" vindt zijn oorsprong in het oude Egypte, waar een mengsel van natriumcarbonaat en natriumwaterstofcarbonaat werd gebruikt voor mummificatie. De Franse chemicus Nicolas Leblanc produceerde voor het eerst natriumcarbonaat in 1791. Aan de Duitse apotheker Valentin Rose wordt de ontdekking van natriumbicarbonaat in 1801 toegeschreven. Vanaf het midden van de 19e eeuw werd natriumbicarbonaat industrieel geproduceerd en op de markt gebracht voor gebruik als bakpoeder.

Farmacodynamiek en werkingsmechanisme

Natriumbicarbonaat is een alkaliserend middel. Het wordt intraveneus toegediend om het natuurlijke bicarbonaatgehalte in het bloed te verhogen. Dit buffert het teveel aan waterstofionen en verhoogt de pH van het bloed. Dit kan de symptomen van acidose omkeren. De oorzaak van de acidose kan echter niet worden behandeld door toediening van natriumbicarbonaat en moet worden gecorrigeerd om de acidose op lange termijn te verlichten.

Natriumbicarbonaat is ook een alkaliserend middel voor de urine, omdat het de uitscheiding van vrije bicarbonaationen in de urine verhoogt, waardoor de pH van de urine effectief wordt verhoogd. Dit kan leiden tot het oplossen van urinezuurstenen en ook tot de uitscheiding van verschillende stoffen na vergiftiging of overdosering (bijv.: barbituraten, methanol).

Natriumbicarbonaat kan worden gebruikt als maagzuurremmer om het maagzuur te neutraliseren. Dit verlicht de symptomen van hyperaciditeit.

Bijwerkingen

Natriumbicarbonaat kan ernstige bijwerkingen veroorzaken. De toediening van natriumbicarbonaat moet worden gestopt als de volgende klachten optreden:

• ernstige maagpijn
• zwelling
• snelle gewichtstoename
• kortademigheid (zelfs bij lichte inspanning)

Veel voorkomende bijwerkingen van natriumbicarbonaat kunnen zijn:

• droge mond
• toegenomen dorst
• meer plassen dan gewoonlijk

Zwangerschap en borstvoeding

Het is niet bekend of natriumbicarbonaat schadelijk is voor een ongeboren baby.

Het is niet bekend of natriumbicarbonaat overgaat in de moedermelk en of het schadelijk kan zijn voor een zogende baby.