Kaliumjodide

Kaliumjodide is een actief bestanddeel met schildklierbeschermende en slijmoplossende eigenschappen. Het wordt in orale tabletvorm toegediend tijdens een nucleaire stralingsnoodsituatie om de opname van radioactief jodium te voorkomen. Dit beschermt de schildklier tegen kankerverwekkende straling. In sommige Europese landen worden kaliumjodidetabletten in voorraad gehouden, bijvoorbeeld in scholen en kinderdagverblijven (Oostenrijk), gratis verkregen bij apotheken (Duitsland) of uitgedeeld aan gemeenschappen in de buurt van nucleaire installaties (Zwitserland). In de meeste gevallen wordt de bevolking gevraagd ze per radio in te nemen.

Als additief bij andere schildklierfunctieremmende geneesmiddelen kan kaliumjodide ook worden gebruikt bij de behandeling van hyperthyreoïdie, bijvoorbeeld preoperatief om schildklierregressie op gang te brengen.

Farmacodynamiek

Kaliumjodide blokkeert de vorming en afgifte van schildklierhormonen. Het schildklierweefsel stolt, de schildkliercellen krimpen, het eiwitgebonden geïnactiveerde thyroxine (schildklierhormoon) hoopt zich weer op en het gehalte aan gebonden jodium neemt toe. Ter bescherming tijdens blootstelling aan straling remt kaliumjodide de opname van radioactieve jodiumisotopen door de schildklier en minimaliseert het risico van door straling veroorzaakte schildkliertumoren. Toediening enkele uren na de aankomst van radioactieve luchtmassa's vermindert de efficiëntie van het middel al met 15% of 50%. Daarom is het bijzonder belangrijk de kaliumjodidetabletten in dergelijke gevallen snel in te nemen.

Farmacokinetiek

Oraal ingenomen kaliumjodide wordt in de dunne darm vrijwel volledig geabsorbeerd. Vóór de absorptie worden jodium en jodaat in de darm gereduceerd tot jodide. Het vastgehouden jodide wordt opgeslagen in de schildklier, speekselklieren, borstklieren en maag. Het in het bloed circulerende jodide wordt binnen een dag bijna volledig door de nieren uitgescheiden, maar kan ook worden aangetroffen in tranen, zweet en melk.

Interacties

Gelijktijdig gebruik van lithium bevordert vergroting van de schildklier (struma) en de ontwikkeling van hypothyreoïdie. Verhoogde kaliumconcentraties in het bloed kunnen optreden bij gebruik van kaliumsparende diuretica (plastabletten). De effecten van geneesmiddelen voor de behandeling van hyperthyreoïdie (methimazol, propylthiouracil) kunnen door kaliumjodide worden verzwakt.

Contra-indicaties

Aangezien sommige personen uitgesproken gevoelig zijn voor jodium, moet kaliumjodide bij de eerste toediening met voorzichtigheid worden gebruikt. Patiënten met hypocomplementaire vasculitis (chronische vasculitis), schildklierzwelling of auto-immune schildklierziekte lopen risico op door jodium veroorzaakte bijwerkingen. Tijdens de zwangerschap kan het gebruik van kaliumjodide schildklierproblemen bij moeder en kind veroorzaken, hoewel het beschermende effect tegen radioactieve straling (in geval van blootstelling) zwaarder weegt dan het risico van schade aan de schildklier. Bij patiënten met tuberculose moet kaliumjodide uiterst voorzichtig worden gebruikt, evenals bij auto-immune schildklierziekten, omdat jodium een stimulerend effect heeft op de auto-immuniteit van de schildklier.

Bijwerkingen

Het risico op bijwerkingen neemt toe met de leeftijd. Bijwerkingen zijn onder andere:

• Indigestie
• Metaalachtige smaak
• Conjunctivitis
• Zwelling van de speekselklieren
• Hoofdpijn
• Hoest
• Bronchitis
• Longoedeem
• Hartkloppingen
• Rusteloosheid

In zeldzame gevallen kunnen hyperthyreoïdie, hypothyreoïdie en overgevoeligheidsreacties optreden.

Toxicologische gegevens

LD50 (ratten, intraveneus): 285 mg/kg