Acetazolamide

Acetazolamide is een geneesmiddel uit de groep van de koolzuuranhydraseremmers met een breed toepassingsgebied. De belangrijkste indicatie is de behandeling van glaucoom. Het kan op lange termijn worden gebruikt voor de behandeling van openhoekglaucoom en op korte termijn voor de behandeling van acuut hoekafsluitingsglaucoom totdat een operatie kan worden uitgevoerd.

Andere indicaties zijn:

• Epilepsie
• hoogteziekte
• periodieke verlamming
• idiopathische intracraniële hypertensie (verhoogde intracraniële druk met onduidelijke oorzaak)
• alkalinisatie van de urine
• oedeem bij hartfalen

Het wordt ingenomen via de mond of als injectie in een ader. Acetazolamide wordt sinds 1952 in de geneeskunde gebruikt. Het staat op de lijst van essentiële geneesmiddelen van de Wereldgezondheidsorganisatie.

Farmacodynamica

Acetazolamide is een geneesmiddel dat het enzym koolzuuranhydrase remt. Carboanhydrase zet water en_CO2 om in koolzuur, dat vervolgens bicarbonaat vormt. Deze reactie speelt een belangrijke rol bij het handhaven van het zuur-base-evenwicht in het organisme. Koolzuuranhydrase komt voor in rode bloedcellen en vele andere weefsels, zoals de hersenen, de ogen en de nieren.

Bij de behandeling van glaucoom wordt de intraoculaire druk verlaagd door het oculaire vocht en de osmolaliteit te verminderen. Dit verlicht de symptomen aanzienlijk. Het anticonvulsieve effect wordt toegeschreven aan een verlaging van de intracraniële druk. De diuretische werking hangt af van de remming van koolzuuranhydrase in de nieren, waardoor er minder waterstofionen beschikbaar zijn voor actief transport in het lumen van de niertubuli. Dit resulteert in alkalische urine en een verhoogde uitscheiding van bicarbonaat, natrium, kalium en water.

Farmacokinetiek

De plasma-eiwitbinding is ongeveer 98%. Ongeveer 90 % van de stof wordt in de urine uitgescheiden. De eliminatiehalfwaardetijd ligt tussen 3 en 9 uur.

Interacties

Geneesmiddelen waarmee interacties kunnen optreden zijn:

• Amfetaminen (verhoging van de pH in de urine vermindert de klaring van amfetaminen).
• Carboanhydrase-remmers (mogelijk additief effect en toename van het potentieel aan bijwerkingen)
• Ciclosporine (plasmaspiegels van ciclosporine kunnen verhoogd zijn)
• Antifolaten zoals trimethoprim, methotrexaat, pemetrexed en raltitrexed.
• Orale antidiabetica (acetazolamide kan de bloedglucosespiegel zowel verhogen als verlagen).
• Lithium (de uitscheiding van lithium wordt verhoogd, waardoor het therapeutisch effect afneemt).
• Fenytoïne (de uitscheiding van fenytoïne wordt verminderd, waardoor het toxiciteitspotentieel toeneemt)
• Primidon (verlaagde plasmaspiegels van primidon, waardoor het anticonvulsieve effect afnam)
• Kinidine (verminderde urine-uitscheiding van kinidine, waardoor het toxiciteitspotentieel toeneemt)
• Salicylaten (potentieel voor ernstige toxiciteit)
• Natriumbicarbonaat (risico op vorming van nierstenen)
• Antistollingsmiddelen, hartglycosiden, kunnen in hun effect worden versterkt door acetazolamide

Bijwerkingen

Veel voorkomende bijwerkingen zijn:

• Gevoelloosheid
• Gerinkel in de oren
• Verlies van eetlust
• Braken
• Slaperigheid
• Verlaagd libido
• Bittere of metaalachtige smaak
• Misselijkheid
• Buikkrampen
• Diarree
• Zwarte krukken
• Polyurie
• Nierstenen
• Metabole acidose
• Elektrolytische veranderingen

Contra-indicaties

• Overgevoeligheid voor acetazolamide
• Hyperchloraemische acidose
• Hypokaliëmie (tekort aan kalium in het bloed)
• Hyponatriëmie (tekort aan natrium in het bloed)
• Bijnierinsufficiëntie
• Verminderde nierfunctie
• Uitgebreide leverziekte of verminderde leverfunctie, inclusief cirrose, vanwege het risico op het ontwikkelen van leverencefalopathie.